Mikroplarımız davranışlarımızı etkiler mi?

Mikroplarımız davranışlarımızı etkiler mi?

Yaklaşık 200 yıldır trilyonlarca mikrobun cildimizde ve içimizin derinliklerinde, özellikle bağırsaklarımızda yaşadığını biliyoruz. Yakın zamana kadar, yiyecek ve barınak sağlamak için bedenlerimizi kullanan ve bize sorun çıkarmayan beleşçiler olduklarını düşünüyorduk. Ancak artık bu mikropların genlerinin (mikrobiyomumuz) vücudumuzu etkileyen ve kalp hastalığı, diyabet, obezite, depresyon, anksiyete ve çeşitli dejeneratif nörolojik hastalıklara karşı savunmasızlığımızı etkileyebilecek birçok kimyasal ürettiğini biliyoruz.

Son araştırmalar, içimizdeki mikropların davranışlarımızı da etkileyebileceğini öne sürüyor. Nature dergisi tarafından 14 Aralık 2022’de çevrimiçi olarak yayınlanan bir araştırma, çalışan bir tekerlek verildiğinde egzersiz yapmaya başlayan farelerle yapmayan fareleri karşılaştırdı. Genlerinde hiçbir fark yoktu. Bununla birlikte, bağırsak mikrobiyomlarında farklılıklar vardı. Egzersiz yapanlarda, belirli bir kimyasalı üreten daha fazla bakteri vardı. Bu fareler ne zaman koşarsa, bu kimyasal bağırsaklardan beyne sinyaller gönderiyor ve beynin ödül merkezlerini ateşliyor: “koşucunun sarhoşluğuna” kapılıyorlar ve koşmak için her fırsatı değerlendiriyorlar. Farklı mikrobiyomları nedeniyle, “tembel” fareler böyle bir ödül alamadılar ve tembel patates olarak kaldılar. Ancak, egzersiz yapanların mikrobiyomu tembel farelerin içine yerleştirildiğinde egzersiz yapmaya başladılar.

Bağırsak mikrobiyomu bir hayvanın egzersiz yapma motivasyonunu etkileyebiliyorsa, bu insanlarda doğru olabilir mi? Eğer öyleyse, vücudumuzdaki mikroplar başka şeyler yapma motivasyonumuzu da etkileyebilir mi – bağımlılık yapan maddeleri kullanmak veya bunlardan kaçınmak, daha sağlıklı yiyecekler yemek veya daha kolay sosyalleşmek?

Ya da içimizdeki başka bir mikrobu düşünün. Çeşitli hayvanlara Toxoplasma gondii adı verilen bir parazit bulaştığında, riskli davranışlarda bulunma olasılıkları çok daha yüksektir. Örneğin, Yellowstone Milli Parkı’ndaki enfekte gri kurtların, enfekte olmayan kurtlara göre kendi başlarına saldırma veya sürüde baskın hale gelme veya denerken ölme olasılığı çok daha yüksektir. Aynı korkusuzluk diğer enfekte hayvan türlerinde de görülüyor. Örneğin, enfekte farelerin kedilerden kaçınma olasılığı daha düşüktür.

İnsanların yaklaşık %30’u da aynı parazitle enfektedir. Bizi diğer hayvanları etkilediği gibi etkileyerek korkusuz risk alıcılara dönüştürebilir mi? Araştırmalar, enfekte olmuş işletme okulu öğrencilerinin (örneğin muhasebeci olmak yerine) girişimci olmayı arzu etme olasılıklarının çok daha yüksek olduğunu ve girişimciler için düzenlenen etkinliklere katılan enfekte olmuş profesyonellerin zaten kendi işlerini kurmuş olma olasılıklarının çok daha yüksek olduğunu bulmuştur.

Dolayısıyla, bu fikir henüz kanıtlanmaktan çok uzak olsa da, içimizdeki mikropların yalnızca çeşitli hastalıklara yakalanma riskimizi değil, aynı zamanda davranışlarımızı da etkilemesi mümkündür. Hatta bilim adamları artık içimizdeki mikropların zeka, tutumlar, empati, kimden hoşlandığımızı kısacası kim olduğumuz gibi şeyleri etkileyebileceğinin akla yatkın olduğunu bile düşünüyorlar.

İhsan Soytemiz Ph.D.

Uzman Biyolog