Özkan: Ankara’da yerel yönetimler engellileri görüyor mu?

Engelli hakları uzmanı Serkan Özkan, Avrupa Birliği Sivil Düşün programının desteğiyle “Ankara’da Yerel Yönetimlerin Engellilere Yönelik Sosyal Politikaları” başlıklı bir rapor hazırladı. Ankara’da Büyükşehir, Çankaya, Mamak, Yenimahalle, Gölbaşı ve Keçiören olmak üzere altı belediyenin özellikle COVID-19 pandemisi sürecinde engellilere yönelik hizmetlerinin derlenip analiz edildiği bu rapor, yerel yönetimlerde engellilere yönelik hak temelli çalışmalar ve politikaların mevcut durumunu göz önüne sererken, aynı zamanda engelliler ve ailelerinin kentsel ihtiyaçlarını da ortaya koyuyor.

Raporun hazırlanması sürecinde odak grup toplantılarıyla görüşlerine başvurulan, çeşitli yaş ve engel durumlarından 10 kişi, belediyelerin engellilere yönelik hizmetlerini değerlendirdi. Görüşler doğrultusunda tespit edilen eksiklikler şu üç noktada yoğunlaşıyor:
• Engel durumuna göre veri çalışması olmadığı için engelli bireylerin konutlarına ulaşılamadı ve ihtiyaçlarının giderilmesine yönelik bir çalışma yapılmadı.
• Belediye personeli işaret dili bilmedikleri için işitme engelliler ihtiyaç ve taleplerini belediyelere iletemedi.
• Engel gruplarına özgülenmiş hizmetler geliştirilmedi, çalışmalar daha çok gıda gibi yardımlarla sınırlı kaldı.

Ankara Büyükşehir Belediyesiyle beraber beş merkez ilçe belediyesinin 2020-2024 Stratejik Planları ve belediyelerin çalışmalarıyla ilgili haberler incelendiğinde, pandemi sürecinde engellilere yönelik hizmetlerin büyük ölçüde günübirlik ve yardım temelli çalışmalarla sınırlı kaldığı, kalıcı çözüm üreten hak temelli çalışmalar yapılmadığı görüldü.

Engelliler pandemi şartlarında belediyelerden beklentilerini özetle şöyle dile getirdi:
• Engellilerin konutlarına temel ihtiyaçlar sağlanmalı,
• İş yeri ile ev arasında bulaş riskinin daha az olduğu ulaşım olanakları sağlanmalı,
• Farklı engel gruplarının ihtiyaçlarını gözeten hizmet çeşitliliği olmalı,
• Salgın öncesinde verilen hizmetlerin pandemi gerekçe gösterilerek ortadan kaldırılmasından vazgeçilmeli.

“Ankara’da Yerel Yönetimlerin Engellilere Yönelik Sosyal Politikaları” raporunda işaret edilen, yerel yönetimlerin olağanüstü durumlarda engellilere yönelik hizmetlerinin erişilebilirliğiyle ilgili sorunlar ve raporun önerdiği çözümler ise şöyle:

● Mekan, toplu taşıma araçları ve hizmetler farklı engel gruplarına özgülenerek erişilebilir hale getirilmediği için yerel yönetimlerin hizmetleri eksik ve yetersiz kalıyor.
● Belediye hizmetlerinin yardım temelli olması engellilerin bağımsız yaşam hakkını ihlal ediyor, onları sürekli biçimde başkalarının desteğine ihtiyaç duyar hale getiriyor.
● Belediyeler engellilerin ihtiyaçlarına kurumsal çözümlerle yanıt vermeli, toplumsal yaşama tam ve etkin katılımı sağlayacak şartları oluşturmalı.
● Belediyeler engellilerin ihtiyaçlarının karşılanmasını vazgeçilmez temel haklar olarak benimsemeli.
● Belediyelerin hizmet sunduğu mekanlar tüm engelliler için erişilebilirliği sağlanmalı.
● Toplu taşıma araçlarının ortopedik, işitme ve görme engelliler için erişilebilirliği sağlanmalıdır,
● Belediyelerin yetki alanına giren kamusal mekanların, yolların, kaldırımların, alt-üst geçitlerin erişilebilirliği sağlanmalı.
● Belediyelerde işaret dili tercümanı istihdam edilmeli.
● Belediyeler kendi sorumluluk alanlarında yaşayan engelli nüfus hakkında ayrıştırılmış veri toplamalı.
● Belediyeler kendi personellerine engelli hakları farkındalığı sağlamalı ve engellilere yönelik ayrımcılığın önlenmesi için hak temelli çalışmalar yürütmeli.
● Belediye personeline engellilerin insan hakları ve yasal mevzuat konusunda eğitimler verilmeli.

Serkan Özkan

Altı Nokta Körler Hizmet Vakfı Yönetim Kurulu Üyesi